Maatschappelijk aanbesteden wil zeggen dat ook bewoners kunnen meedoen om betaalde opdrachten van de overheid uit te voeren. Op 3 juli 2014 was de afsluiting van de Community of Practice Maatschappelijk aanbesteden. Wij hebben vanuit de Community of Practice Productiekracht in Zwolle een bijeenkomst samen met hen gehad. Nu mocht ik deze slotbijeenkomst openen en sluiten met een kort statement. Hier komt het openingsstatement.

We gaan het vandaag met elkaar hebben over Maatschappelijk Aanbesteden. Het is een fantastisch idee: je hebt maatschappelijke opgaven, waarom zou je bewoners, ondernemers en maatschappelijke partners niet inschakelen om ze op te lossen? Het probleem is maatschappelijk, de oplossing ook.

Het gaat er daarbij niet alleen om dàt je geld inzet of waarvóór je dat doet. Het gaat er ook om hóe je het doet. Welke weg volgt het geld?

Waarom is dat belangrijk? Mij valt op dat we voor de stedelijke vernieuwing heel veel geld hebben ingezet dat bedoeld was om maatschappelijke problemen op te lossen. Maar we hebben niet zo veel aandacht gehad voor de weg die het geld volgde bij de stedelijke vernieuwing. Ik denk dat maar een fractie van het geld voor de stedelijke vernieuwing in de wijken waar het om ging terecht gekomen is. Wat er terecht kwam waren woningen, verbeteringen in de buitenruimte, beroepskrachten, veel bezoeken van deskundigen en politici. Maar geld, dat niet zozeer. Laat ik eerlijk zijn, ik heb het toen ook niet bedacht, het is wijsheid achteraf. Maar je moet toch proberen te leren van je ervaringen.

De les is: zorg dat je investeert op zo’n manier dat je meteen bijdraagt aan de vitaliteit van de samenleving. Bij Maatschappelijk Aanbesteden doe je precies dat. Je brengt het geld voor probleemoplossingen in circulatie in de samenleving zelf. Daarmee wordt die samenleving economisch vitaler. Mensen verdienen meer en kunnen dat bij elkaar besteden. Maar hij wordt ook sociaal vitaler. De oplossingen komen niet van anonieme bedrijven maar van mensen met wie je een relatie kunt leggen. En op die mensen kun je ook bij andere gelegenheden een beroep doen. De opbrengsten van je investering worden zo meervoudiger, er ontstaan allerlei extra effecten.

Laat ik het concreet maken. Wij hebben in mijn wijk, de Rivierenwijk in Utrecht, een zzp-netwerk dat Dirk! heet. Ik ben overgestapt van een administratiekantoor in de stad naar een administrateur uit het netwerk. Dat scheelt me veertig procent in de kosten. Maar dan gebeurt er nog iets. Ik heb voor een project een lening nodig. Het voorstel van de bank vond mijn administrateur te duur, dus hij leende me dat geld zelf. Ik betaal nu via hem ook weer veertig procent minder aan rente voor die lening. Dat versterkt de band en het zorgt er voor dat meer mensen in de wijk profiteren van mijn verdiensten.

Deze redenering kun je doortrekken. Als je het aantal inwoners in de Rivierenwijk vermenigvuldigt met het gemiddelde inkomen per persoon dan kom je te weten dat er ieder jaar krap 120 miljoen de wijk binnenkomt. Stel dat je met bewoners in gesprek gaat en iedereen besteedt vijf procent in de wijk zelf. Dan komt er per jaar zes miljoen extra beschikbaar. Dat is bijna net zo’n grote impuls als het nieuwe Utrechtse College voor het Lokaal Economisch Fonds wil uittrekken, bedoeld om de economische ontwikkeling in de hele stad aan te jagen.

Met Maatschappelijke Aanbesteding kun je op dit soort processen aansluiten. De gemeente Utrecht besteedt per jaar 480 miljoen aan. De bulk gaat naar grote opdrachten en grote partijen. De stad telt echter 22.000 zzp’ers. Als een derde daarvan omvalt – en dat is helemaal niet denkbeeldig – kun je als gemeente wachten op 7.000 bijstandsuitkeringen extra. De kansen van deze burgers van je stad zijn dus rechtstreeks van belang voor de gemeente. Het is dus de moeite waard om na te denken over manieren om gemeentelijke bestedingen effectiever te maken voor de stad. Maatschappelijke Aanbesteding is er zo een.

Naar nog een ‘kleiner’ niveau doorgetrokken gaat het probleem er nog weer anders uitzien. Ik ben betrokken bij de ouderensoos van De Nieuwe Jutter, een buurthuis in zelfbeheer. Stel je voor dat een gewone burger zoals die bij mij in de buurt woont iets zou kunnen verdienen door ouderen uit de buurt op te vangen. Er zijn nogal wat mensen bij De Nieuwe Jutter die een uitkering hebben of zelfs in de schuldhulpverlening zitten. Dat zijn mensen die met een tientje per maand enorm geholpen zijn. Dat zou dan 120 euro per persoon per jaar kosten. En voor dat bedrag kun je bewoners die thuis vereenzamen opvangen. Ze komen dan onder de mensen en hebben wat om handen. Hier zit het probleem aan twee kanten. De vrijwilligers zelf zijn bang om bijverdiensten te hebben, in verband met uitkeringen bijvoorbeeld. Maar van de andere kant, als de Ouderensoos helemaal geen inkomsten zou genereren dan loopt de continuïteit van het buurthuis gevaar.

Maatschappelijke Aanbesteding kan hier een oplossing zijn, maar uitsluitend als die plaatsvindt vanuit de menselijke maat, met geduld en aandacht voor de mensen die in kleine bedragen denken. Dan is een eerste opgave om de veiligheid te vergroten om dit soort bedragen bij te verdienen.

Het grote geld is daarbij echt een drempel. En daarom gaat het in Utrecht. Een ambtenaar vertelde mij dat er in de zorg in die stad 240 mln omgaat. Het lijkt er op dat de grote bedragen en de grote partijen centraal staan in de transitie. Wij willen met de ouderensoos in aanmerking komen voor een redelijke vergoeding, maar wel een reguliere. Het enige wat de gemeente moet doen is die mogelijkheid open houden. En meewerken aan een zoekproces om oplossingen te vinden voor de blokkades die burgers ervaren om mee te doen. Dat gaat over kleine bedragen, maar over een immens maatschappelijk belang.

Daar ligt een probleem. We kunnen beter met grote dan met kleine bedragen overweg. Want een gemeente kan makkelijk overspoeld worden als allerlei maatschappelijke initiatieven met een vraag om 150 euro aankomen. Dan stort het systeem in elkaar door zijn eigen gewicht. Dus hoe doe je dat? Het moet lichter, toegankelijker, interactiever, met gevoeligheid voor de beleving. Er is een ander samenspel nodig. Echt een vraag voor Maatschappelijk Aanbesteden.

Advertenties